Chổi than là gì mà được ứng dụng rất nhiều trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta. Bài viết hôm nay Hoàng Long Vũ sẽ giải đáp chi tiết mọi thông tin liên quan đến chổi than để người dùng phổ thông và đặc biệt là các anh em thợ sửa chữa thiết bị dùng điện hiểu rõ.
1. Chổi than là gì
Chổi than là linh kiện dẫn điện quan trọng trong động cơ điện. Có nhiệm vụ chính là vật trung gian truyền dòng điện từ bộ phận tĩnh (stato) đến phần chuyển động (roto). Linh kiện này thường được lắp trong động cơ điện 1 chiều và động cơ điện xoay chiều.
Các loại chổi than phổ biến hiện nay
Chổi than sẽ có nhiều loại khác nhau do tuỳ vào dòng điện và tải trọng của thiết bị mà chúng được sử dụng. Sau đây là một số loại chổi than được sử dụng phổ biến và đặc điểm từng loại:
- Chổi than đơn: Là chổi than một miếng cơ bản nhất, thường được sử dụng trong các thiết bị có tải trọng và dòng điện trung bình
- Chổi than kép: Là cặp chổi được ghép lại với nhau từ 2 chổi than đơn, giúp tăng cường khả năng dẫn điện và chịu tải cao hơn
- Chổi than tách: Bao gồm 2 hoặc nhiều miếng than ghép lại với nhau, nhưng không ghép cứng lại thành một khối. Các miếng than có thể là cùng hoặc khác chất liệu. Thường được ứng dụng trong động cơ đáp ứng yêu cầu độ bền cao và hoạt động liên tục
- Chổi than kết cấu sandwich: Loại này bao gồm các lớp than khác vật liệu lại hoặc cùng vật liệu với nhau ghép cứng lại với nhau thành 1 khối như sandwich, để cải thiện tính năng dẫn điện và tuổi thọ của chổi than
Tham khảo thêm: cấu tạo máy khoan có chổi than
2. Cấu tạo của chổi than
Chổi than được làm bằng chất liệu than chì là chính, có đặc tính dẫn điện và chịu nhiệt cao. Thiết kế của chổi than như một bàn chải nhỏ, kết hợp với lò xo và dây dẫn để giữ chổi than tiếp xúc liên tục với cổ góp trên roto để có thể truyền tải dòng điện hiệu quả.
- Vật liệu than chì: là thành phần chính giúp chổi than có khả năng dẫn điện tố và chịu mài mòn
- Lò xo: chịu trách nhiệm tạo áp lực cần thiết để chổi than luôn tiếp xúc cổ góp
- Dây dẫn: kết nối chổi than với mạch điện bên ngoài
Ngoài than chì ra thì chổi than còn có thể làm từ nhiều chất liệu khác như đồng, bạc, nhựa hoặc hỗn hợp 2 loại chất liệu lại với nhau để đáp ứng được một số yêu cầu công việc nhất định.
Tham khảo thêm: roto và stato trong động cơ là gì?
3. Nguyên lý hoạt động chổi than
Sau khi đã biết chổi than là gì cũng như cấu tạo của nó thì tiếp đến Hoàng Long Vũ sẽ cung cấp cho bạn đọc biết được chổi than sẽ hoạt động như thế nào trong động cơ điện.
Khi động cơ điện hoạt động phần đầu than chì của chổi than sẽ được đẩy ra, để tiếp xúc và trượt trên cổ góp điện trên roto. Quá trình này dòng điện sẽ được truyền từ nguồn cấp điện qua chổi than vào cổ và sau đó vào cuộn dây roto tạo ra động năng.
Khi lò xo đẩy miếng than tiếp xúc với cổ góp thì cần có khe hở khoảng 0.8 – 1mm giữa chổi than và bề mặt giá đỡ. Điều này giúp chổi than di chuyển dễ dàng và hoạt động hiệu quả. Nếu khe hở mà không nằm trong khoảng này thì chổi than có thể sẽ gặp các vấn đề sau:
Khe hở nhỏ hơn 0.8 mm: Chổi than sẽ bị giãn nở do nhiệt từ quá trình thiết bị hoạt động, dẫn đến kẹt và hư hỏng
Khe hở lớn hơn 1 mm: Chổi than sẽ bị rung lắc, dễ bị mòn và có thể xuất hiện tình trạng tia lửa điện
Tìm hiểu thêm: Tìm hiểu chi tiết cổ góp là gì
4. Chổi than dùng để làm gì?
Ứng dụng của chổi than trong thực tế là rất nhiều, do thường được lắp trong các dụng cụ điện, thiết bị gia dụng phục vụ trong đời sống hằng ngày như:
- Dụng cụ điện cầm tay: Máy khoan, máy cưa, máy đánh bóng,…
- Thiệt bị gia dụng: máy sấy tóc, máy hút bụi, máy xay sinh tố,…
- Thiết bị điện khác: Máy phát điện, biến áp, cầu dao,…
Có thể thấy chổi than có vai trò quan trọng trong nhiều thiết bị điện phổ biến, nếu như chổi than bị mất chức năng thì thiết bị điện sẽ không thể hoạt động đúng cách hoặc có thể bị hỏng hóc. Nên việc bảo trì hoặc thay thế chổi than định kỳ cũng rất quan trọng cần chú ý đến để đảm bảo hiệu suất và tuổi thọ của các thiết bị điện.
5. Những dấu hiệu nhận biết cần thay thế chổi than
Do là nguyên lí hoạt động của chổi than phải chịu tiếp xúc và tạo ra ma sát nên trong thời gian dài sử dụng sẽ không tránh khỏi tình trạng bị mài mòn. Sau đây một số dấu hiệu chổi than bị mòn.
Động cơ hoạt động yếu không ổn định
Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy chổi than bị mòn là động cơ yếu hoặc không ổn định. Khi chổi than không còn đủ chiều dài hoặc đồ bền để tiếp xúc tốt với cổ góp. Lúc này động cơ sẽ mất đi phần công suất và hiệu suất hoạt động.
Tiếng ồn lớn hoặc tiếng rít bất thường khi hoạt động
Khi chổi than mòn bạn có thể nghe thấy tiếng thiết bị hoạt động ồn hơn bình thường hoặc có tiếng rít bất thường từ động cơ. Việc này xảy ra do tiếp xúc không đều giữa chổi than và cổ góp, gây ra ma sát và rung động bất thường.
Tia lửa điện phát ra từ động cơ
Khi bạn thấy tia lửa điện phát ra từ động cơ thì đó chính là biểu hiện của việc chổi than không còn tiếp xúc đúng cách, gây ra sự chập mạnh và phát sinh tia lửa điện nguy hiểm.
Thiết bị ngừng hoạt động đột ngột
Dấu hiệu cuối cùng là khi chổi than bị mòn quá mức, thiết bị của bạn có thể ngừng đột ngột. Vì chổi than không còn khả năng dẫn điện, khiến động không nhận được nguồn điện cần thiết để hoạt động.
Tham khảo thêm: So sánh động cơ máy khoan có chổi than và không chổi than
6. Cách bảo quản chổi than hiệu quả
Để chổi than trong thiết bị của bạn “sống lâu” hơn và hoạt động ổn định thì hãy nhớ các bí quyết sau:
Thường xuyên vệ sinh chổi than
Chổi than là linh kiện thay thế định kỳ nên được lắp đặt ở chỗ dễ dàng thao tác và nhìn thấy. Nên cứ sau một khoảng thời gian sử dụng thì bạn hãy lau chùi bụi bẩn bám trên chổi than và cổ góp để đảm bảo tiếp xúc tốt, đặc biệt là những dụng cụ cầm tay sử dụng tại các công trình.
Tránh để thiết bị quá nóng
Đảm bảo rằng thiết bị của bạ không bị quá nhiệt trong quá trình sử dụng. Nếu thiết bị phải làm việc môi trường nóng khắc nghiệt thì nên sử dụng quạt làm mát hoặc để thiệt bị nghỉ khi nhiệt độ tăng cao.
Sử dụng đúng cách
Không nên sử dụng thiết bị quá công suất hoặc trong thời gian dài liên tục. Việc này không chỉ làm giảm tuổi thọ của chổi than mà còn ảnh hưởng đến các bộ phận khác của thiết bị. Hãy tuân thủ hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất để đảm bảo hiệu suất và độ bền của thiết bị.
Thay thế chổi than định kỳ
Tùy vào tần suất sử dụng, bạn nên thay chổi than sau khoảng 1-2 năm để đảm bảo hiệu suất tốt nhất. Việc thay thế định kỳ sẽ giúp động cơ hoạt động ổn định và tránh được các sự cố không mong muốn.
Tham khảo thêm: Cách thay thế chổi than của máy khoan cầm tay
Toàn bộ nội dung Hoàng Long Vũ đã cung cấp cho bạn đọc hiểu rõ chổi than là gì, cách hoạt động, ứng dụng trong thực tế và nhiều thông liên quan khác. Hiểu rõ được chổi than giúp bạn biết cách quản hoặc sửa chữa những thiết bị có động cơ chổi than đang sử dụng trong gia đình. Hãy tiếp tục theo dõi website: hoanglongvu.com để biết được nhiều thông tin hữu ích khác liên quan đến thiết bị công nghiệp.
